| Gevelsteen met het Paradijs - Lange Stoep 33, Lekkerkerk |
 |
| Deze voormalige en in
zijn tijd zeer bekende herberg 'Het Bonte Paard' werd in 1982 gerestaureerd en is nu in gebruik als woonhuis. Het linkerpand heeft een zeventiende- eeuwse oorsprong, terwijl de rechtervleugel uit de achttiende eeuw stamt. In die rechtervleugel bevond zich naast de gelagkamer (de kamer in een herberg waar gegeten en gedronken wordt) de zogenaamde 'polderkamer' waarin het polderbestuur van de polder 'Den Hoek en Schuwacht' vergaderde . Tot de bouw van het gemeentehuis in 1879 hield het gemeentebestuur van Lekkerkerk ook hier haar vergaderingen. Omstreeks 1640/ 50 woonde er in dit pand ene Pieter Aerts Berkouwer. Het is niet uitgesloten dat deze Berkouwer toen al een herberg op deze plek uitbaatte. Naar aanleiding van de gevelsteen en datum op de steen wordt geopperd dat deze voorloper van het Bonte Paard, 'het Paradijs', of iets dergelijks, geheten zou kunnen hebben. Een sluitend bewijs hiervoor is nergens in de archieven te vinden. Toen Huig Janse de Jong in 1753 'de Groote Boer' kocht, een andere bekende herberg in Lekkerkerk, had hij al veertig jaar 'tapnering' gedaan in de tegenwoordige Bonte Paard. Hieruit mag men de conclusie trekken dat de herberg 'Het Bonte Paard' uit begin 1700 stamt.  Op de gevelsteen is een afbeelding van Adam en Eva in het Paradijs- de tuin van Eden- te zien. Daaronder staat op een banderolle een gedeeltelijk Franse charade, een lettergrepenraadsel, te weten: 'HET AA 10 IS 11 8/ SOECKT DIE 20 1646'. Het '1646' is het jaartal van de steen en heeft verder geen betekenis in het raadsel. Om tot de oplossing van het raadsel te komen dienen alle getallen op zijn Frans uitgesproken te worden: 'HET AA DIX (=10) IS ONZE (=11) HUIT (=8) SOECKT DIE VINGT (=20)'. Door de twee A's die er staan- een paar A's dus- wordt het nu: 'HET PAAR AA DIX IS ONZE, HUIT SOECKT DIE VINGT', Wanneer het geheel op een oud- Hollandse manier wordt uitgesproken komt men op: 'Het Paradix is onze, wie't soeckt die vingt' (het paradijs is het onze, wie 't zoekt zal het vinden). In de Septuaginta, de oude Griekse versie van het Oude Testament, gebruikt men voor "de tuin van Eden" het oorspronkelijk Perzische woord 'paradeisos'. Adam en Eva in het paradijs rondom de verleidelijke Boom der Kennis van Goed en Kwaad komt als voorstelling op uithangtekens van verschillende beroepen voor, van boekhandelaar, fruithandelaar tot tapperij. Hun populariteit hebben zij vooral te danken aan hun bekendheid vanuit de middeleeuwse mysteriespelen. In die spelen verscheen Eva op het toneel in hetzelfde 'kostuum' waarin zij zich voor Adam vertoonde. De afbeelding op deze gevelsteen in Lekkerkerk toont de situatie voor de zondeval. In Genesis 3: 7- 8 waren ze oorspronkelijk allebei onbedekt en hechten zij pas een lendenschort van vijgenbladeren om zich heen, nadat door het eten van de verboden vrucht hun beide ogen geopend werden en ze ontdekten dat ze naakt waren. Om problemen met (kerk)overheden te voorkomen is het geslachtsdeel van Adam netjes afgedekt, dat van Eva daarentegen niet. Het als kunstuiting tonen van een venusheuvel zonder herkenbaar vrouwelijk geslachtsdeel- als ook het tonen van onbedekte borsten- werd in de zestiende- en zeventiende eeuw niet per definitie als onzedelijk beschouwd. 
 Een leuke wending in het verhaal is, dat de maker van de steen bovenstaande zestiende/ zeventiende eeuwse gravure van Jan Pietersz Saenredam naar Hendrick Goltzius, heeft gebruikt als voorbeeld voor de Adam- figuur, en nog enkele ander details, op zijn werkstuk. Hij heeft hiervoor wel de afbeelding gespiegeld gebruikt. De Eva- figuur lijkt qua pose op de gravure maar is op de steen geheel naakt en met lang haar afgebeeld. De beide figuren op deze gravures stellen echter Pluto en Proserpina voor (Bij Goltzius worden ze 'Rhadamanthus en Prosperine' genoemd). De bekendste mythe over Pluto en Prosperina, is die over het ontstaan van de winter. Pluto heerste alleen over zijn rijk en hij werd eenzaam. De godin Venus en haar zoon Amor schoten te hulp en Amor beschoot Pluto met zijn pijlen. Hierop vertrok Pluto naar de bovenwereld en zijn oog viel op de beeldschone Proserpina, de dochter van Ceres, de godin van de aarde . Pluto ontvoerde haar naar de onderwereld en maakte haar tot zijn vrouw. Uit wanhoop over het lot van haar dochter liet Ceres de aarde vruchteloos worden en liep zij stampvoettend over de wereld, waarbij ieder van haar voetsporen een woestijn werd. De god Jupiter zag dat het zo niet langer kon, en zond de god Mercurius naar Pluto met het bevel Proserpina naar haar moeder terug te brengen. Pluto gehoorzaamde, maar haalde wel een list uit: voordat Proserpina mocht vertrekken, liet Pluto haar zes zaden van een granaatappel uit de onderwereld eten. Hierdoor werd Proserpina voor zes maanden van ieder jaar gebonden aan Pluto en moest zij tot in de eeuwigheid ieder half jaar met hem doorbrengen in de onderwereld. In al die periodes zou Ceres rouwen in haar eenzaamheid en laat zij de aarde afkoelen (eerst in de herfst, daarna in de winter). Granaatappelzaden zijn overigens sindsdien een symbool van trouw in het huwelijk. Of er veel voorbijgangers het raadsel op de steen hebben opgelost is nog maar de vraag. Alleen een kleine toplaag van de bevolking kon Frans spreken, lezen of schrijven. Het zal vooral de erotiserende werking van de onbedekte Eva op de gevelsteen zijn geweest waardoor men nieuwsgierig voor de herberg stil bleef staan en mogelijke clientèle werd. |